Universiteit Antwerpen bevroeg meer dan 5000 demonstranten Vandaag betogen meer en meer verschillende mensen. In nauwelijks tien jaar tijd steeg het gemiddeld aantal betogers per jaar in België met zo’n 60 procent. Ondanks de individualisering van protest door de opkomst van nieuwe, sociale media, blijft een sterk middenveld noodzakelijk om protest te voeden en in stand te houden. Dat blijkt uit het doctoraatsonderzoek van Jeroen Van Laer (Universiteit Antwerpen) dat meer dan 5000 demonstranten bevroeg op tien verschillende betogingen in België.
“Betogen is een legitiem actiemiddel in een tijd waarin de legitimiteit van de traditionele politieke instituten steeds meer druk komt te staan,” legt Van Laer uit. “Hoewel steeds meer mensen de mainstream politiek de rug toekeren, wil dat echter niet zeggen dat mensen hun geloof in democratische principes en de politieke gemeenschap zijn kwijtgeraakt, integendeel.”
Uit het onderzoek blijkt hoe informele relaties en individuele verontwaardiging elkaar versterken en in belangrijke mate mensen op straat brengen. Anderzijds wijst Van Laer ook op het belang van organisaties. Slechts wanneer gemotiveerde demonstranten opgepikt worden door formele bewegingsorganisaties, is hun engagement van langere duur. “Het zijn je vrienden die je op straat helpen, maar het zijn organisaties die je er houden”, aldus Van Laer.
Het gebruik van nieuwe media, de globalisering van protest en de professionaliteit van bewegingsorganisaties, leiden daarnaast tot een vruchtbare taakverdeling in betogingsland. Langs de ene kant zijn er de “superactivisten”: gemotiveerde betogers die sterk vervat zitten in formele organisaties. Zij zorgen voor een belangrijk aanbod aan protestacties. Langs de andere kant zijn er de “gewone betogers”, die een belangrijke vraag hebben naar protest. Hoewel zij sterk gemotiveerd zijn, zijn ze minder of helemaal niet ingebed in formele verbanden. Beide groepen van betogers hebben elkaar echter nodig om protest succesvol te maken.
Sociale bewegingsorganisaties zijn met andere woorden niet alleen belangrijk om mensen op straat te houden, maar ook om het aanbod aan protest te verzekeren. Sociale bewegingen en de acties die zij organiseren zijn essentieel in een gezonde democratie. Zij zijn de motor van politieke en sociale verandering. Nieuwe, sociale media versterken de individualisering van protest: mensen zetten — met wisselend succes — zelf acties op touw. Op lange termijn zou dit het protestaanbod wel eens kunnen doen verschralen. “Indirect is mijn werk dus ook een oproep om als samenleving te blijven investeren in een sterk middenveld.”, besluit Van Laer.
Meer weten? “Why people protest”, doctoraatsstudie van Jeroen Van Laer (jeroen.vanlaer@ua.ac.be of 0499 31 14 56). Onderzoeksgroep M2P (Departement Politieke Wetenschappen, Universiteit Antwerpen): www.m2p.be